Libraryاسرارِ خودی · Asrar-e-Khudi1915PERSIAN POEMS

تمہید

PROLOGUE

فارسی Persian94 verses

’’نیست در خشک و تر بیشۂ من کوتاہی‘‘’’چوب ہر نخل کہ منبر نشود دارکنم‘‘

نظیری نیشابوریراہ شب چون مہر عالمتاب زد

گریۂ من بر رخ گل، ب زداشک من از چشم نرگس خواب شست

سبزۂ از ہنگامہ ام بیدار رستباغبان زور کلامم زمود

مصرعی کارید و شمشیری دروددر چمن جز دانۂ اشکم نکشت

تار افغانم بہ پود باغ رشتذرہ ام مہر منیر ن من است

صد سحر اندر گریبان من استخاک من روشن تر از جام جم است

محرم از نازادہای عالم استفکرم ن ہو سر فتراک بست

کو ہنوز از نیستی بیرون نجستسبزہ نا روئیدہ زیب گلشنم

گل بشاخ اندر نہان در دامنممحفل رامشگری برھم زدم

زخمہ بر تار رگ عالم زدمبسکہ عود فطرتم نادر نوا ست

ہم نشین از نغمہ ام نا شنا ستدر جہان خورشید نوزائیدہ ام

رسم و ئین فلک نادیدہ امرم ندیدہ انجم از تابم ہنوز

ہست نا شفتہ سیمابم ہنوزبحر از رقص ضیایم بی نصیب

کوہ از رنگ حنایم بی نصیبخوگر من نیست چشم ہست و بود

لرزہ بر تن خیزم از بیم نمودبامم از خاور رسید و شب شکست

شبنم نو برگل عالم نشستانتظار صبح خیزان می کشم

ای خوشا زرتشتیان تشمنغمہ ام، از زخمہ بی پرواستم

من نوای شاعر فرداستمعصر من دانندۂ اسرار نیست

یوسف من بہر این بازار نیستناامید استم ز یاران قدیم

طور من سوزد کہ مے ید کلیمقلزم یاران چو شبنم بی خروش

شبنم من مثل یم طوفان بدوشنغمہ ی من از جہان دیگر است

این جرس را کاروان دیگر استای بسا شاعر کہ بعد از مرگ زاد

چشم خود بر بست و چشم ما گشادرخت باز از نیستی بیرون کشید

چون گل از خاک مزار خود دمیدکاروان ہا گرچہ زین صحرا گذشت

مثل گام ناقہ کم غوغا گذشتعاشقم، فریاد، ایمان من است

شور حشر از پیش خیزان من استنغمہ ام ز اندازۂ تار است بیش

من نترسم از شکست عود خویشقطرہ از سیلاب من بیگانہ بہ

قلزم از شوب او دیوانہ بہدر نمے گنجد بجو عمان من

بحرہا باید پے طوفان منغنچہ کز بالیدگی گلشن نشد

در خور ابر بھار من نشدبرقہا خوابیدہ در جان من است

کوہ و صحرا باب جولان من استپنجہ کن با بحرم ار صحراستی

برق من در گیر اگر سیناستیچشمۂ حیوان براتم کردہ اند

محرم راز حیاتم کردہ اندذرہ از سوز نوایم زندہ گشت

پر گشود و کرمک تابندہ گشتہیچکس، رازی کہ من گویم، نگفت

ہمچو فکر من در معنی نسفتسر عیش جاودان خواہی بیا

ہم زمین، ھم آسمان خواہی بیاپیر گردون بامن این اسرار گفت

از ندیمان رازہا نتوان نہفتساقیا برخیز و می در جام کن

محو از دل کاوش ایام کنشعلہ ی بی کہ اصلش زمزم است

گر گدا باشد پرستارش جم استمی کند اندیشہ را ہشیار تر

دیدہ ی بیدار را بیدار تراعتبار کوہ بخشد کاہ را

قوت شیران دہد روباہ راخاک را اوج ثریا میدہد

قطرہ را پہنای دریا میدہدخامشی را شورش محشر کند

پای کبک از خون باز احمر کندخیز و در جامم شراب ناب ریز

بر شب اندیشہ ام مہتاب ریزتا سوی منزل کشم وارہ را

ذوق بیتابے دہم نظارہ راگرم رو از جستجوی نو شوم

روشناس رزوی نو شومچشم اھل ذوق را مردم شوم

چون صدا در گوش عالم گم شومقیمت جنس سخن بالا کنم

ب چشم خویش در کالاکنمباز بر خوانم ز فیض پیر روم

دفتر سر بستہ اسرار علومجان او از شعلہ ہا سرمایہ دار

من فروغ یک نفس مثل شرارشمع سوزان تاخت بر پروانہ ام

بادہ شبخون ریخت بر پیمانہ امپیر رومی خاک را اکسیر کرد

از غبارم جلوہ ہا تعمیر کردذرہ از خاک بیابان رخت بست

تا شعاع فتاب رد بدستموجم و در بحر او منزل کنم

تا در تابندہ ئی حاصل کنممن کہ مستی ہا ز صہبایش کنم

زندگانے از نفس ہایش کنمشب دل من مایل فریاد بود

خامشے از ’’یا ربم‘‘ باد بودشکوہ شوب غم دوران بدم

از تہی پیمانگی نالان بةدماین قدر نظارہ ام بیتاب شد

بال و پر بشکست و خر خواب شدروی خود بنمود پیر حق سرشت

کو بحرف پہلوی قر ن نوشتگفت ’’ای دیوانہ ی ارباب عشق

جرعہ ئی گیر از شراب ناب عشقبر جگر ہنگامہ ی محشر بزن

شیشہ بر سر، دیدہ بر نشتر بزنخندہ را سرمایہ ی صد نالہ ساز

اشک خونین را جگر پرکالہ سازتا بکی چون غنچہ می باشی خموش

نکہت خود را چو گل ارزان فروشدر گرہ ہنگامہ داری چون سپند

محمل خود بر سر تش بہ بندچون جرس خر ز ہر جزو بدن

نالہ ی خاموش را بیرون فکنتش استی بزم عالم بر فروز

دیگران را ھم ز سوز خود بسوزفاش گو اسرار پیر می فروش

موج می شو کسوت مینا بپوشسنگ شو ئینہ ی اندیشہ را

بر سر بازار بشکن شیشہ رااز نیستان ہمچو نی پیغام دہ

قیس را از قوم ’’حی‘‘ پیغام دہنالہ را انداز نو ایجاد کن

بزم را از ہاے و ہو باد کنخیز و جان نو بدہ ہر زندہ را

از ’’قم‘‘ خود زندہ تر کن زندہ راخیز و پا بر جادہ ی دیگر بنہ

جوش سودای کہن از سر بنہشنای لذت گفتار شو

ای دراے کاروان بیدار شو‘‘زین سخن تش بہ پیراہن شدم

مثل نی ہنگامہ بستن شدمچون نوا از تار خود برخاستم

جنتی از بھر گوش راستمبر گرفتم پردہ از راز خودی

وا نمودم سر اعجاز خودیبود نقش ہستیم انگارہ ئی

نا قبولی، ناکسے، ناکارہ ئیعشق سوہان زد مرا، دم شدم

عالم کیف و کم عالم شدمحرکت اعصاب گردون دیدہ ام

در رگ مہ گردش خون دیدہ امبہر انسان چشم من شبہا گریست

تا دریدم پردہ ی اسرار زیستاز درون کارگاہ ممکنات

بر کشیدم سر تقویم حیاتمن کہ این شب را چو مہ راستم

گرد پای ملت بیضاستمملتی در باغ و راغ وازہ اش

تش دلہا سرود تازہ اشذرہ کشت و فتاب انبار کرد

خرمن از صد رومی و عطار کردہ گرمم، رخت بر گردون کشم

گرچہ دودم از تبار تشمخامہ ام از ھمت فکر بلند

راز این نہ پردہ در صحرا فکندقطرہ تا ہمپایہ ی دریا شود

ذرہ از بالیدگی صحرا شودشاعری زین مثنوی مقصود نیست

بت پرستی، بت گری مقصود نیستہندیم از پارسے بیگانہ ام

ماہ نو باشم تہی پیمانہ امحسن انداز بیان از من مجو

خوانسار و اصفہان از من مجوگرچہ ہندی در عذوبت شکر است

طرز گفتار دری شیرین تر استفکر من از جلوہ اش مسحور گشت

خامۂ من شاخ نخل طور گشتپارسے از رفعت اندیشہ ام

در خورد با فطرت اندیشہ امخردہ بر مینا مگیر ای ہوشمند

From Asrar-e-Khudi (1915) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan

Continue Reading

اسرارِ خودی میں مزید

More from Asrar-e-Khudi