نکتہ ئی میگویم از مردان حالامتان را ’’لا‘‘ جلال ’’الا‘‘ جمال
لا و الا احتساب کائناتلا و الا فتح باب کائنات
ہر دو تقدیر جہان کاف و نونحرکت از لا زاید از الا سکون
تا نہ رمز لاالہ آید بدستبند غیر اﷲ را نتوان شکست
در جہان آغاز کار از حرف لاستاین نخستین منزل مرد خداست
ملتی کز سوز او یک دم تپیداز گل خود خویش را باز آفرید
پیش غیر اﷲ ’’لا‘‘ گفتن حیاتتازہ از ہنگامۂ او کائنات
از جنونش ہر گریبان چاک نیستدر خور این شعلہ ہر خاشاک نیست
جذبۂ او در دل یک زندہ مردمی کند صد رہ نشین را رہ نورد
بندہ را با خواجہ خواہی در ستیزتخم ’’لا‘‘ در مشت خاک او بریز
ہر کرا این سوز باشد در جگرہولش از ہول قیامت بیشتر
لا مقام ضربہای پی بہ پیاین غو رعد است نی آواز نی
ضرب او ہر ’’بود‘‘ را سازد ’’نبود‘‘تا برون آئی ز گرداب وجود
با تو میگویم ز ایام عربتا بدانی پختہ و خام عرب
ریز ریز از ضرب او لات و مناتدر جہات آزاد از بند جہات
ہر قبای کہنہ چاک از دست اوقیصر و کسری ھلاک از دست او
گاہ دشت از برق و بارانش بدردگاہ بحر از زور طوفانش بدرد
عالمی در آتش او مثل خساین ہمہ ہنگامہ ’’لا‘‘ بود و بس
اندرین دیر کہن پیھم تپیدتا جھانی تازہ ئی آمد پدید
بانگ حق از صبح خیزیہای اوستہر چہ ہست از تخم ریزیہای اوست
اینکہ شمع لالہ روشن کردہ انداز کنار جوی او آوردہ اند
لوح دل از نقش غیر اﷲ شستاز کف خاکش دو صد ہنگامہ رست
ہمچنان بینی کہ در دور فرنگبندگی با خواجگی آمد بہ جنگ
روس را قلب و جگر گردیدہ خوناز ضمیرش حرف ’’لا‘‘ آمد برون
آن نظام کہنہ را برہم زد استتیز نیشی بر رگ عالم زد است
کردہ ام اندر مقاماتش نگہلا سلاطین، لا کلیسا، لا الہ
فکر او در تند باد ’’لا‘‘ بماندمرکب خود را سوی ’’الا‘‘ نراند
آیدش روزی کہ از زور جنونخویش را زین تند باد آرد برون
در مقام ’’لا‘‘ نیاساید حیاتسوی الا می خرامد کائنات
لا و الا ساز و برگ امتاننفی بی اثبات مرگ امتان
در محبت پختہ کی گردد خلیلتا نگردد لا سوی الا دلیل
ایکہ اندر حجرہ ہا سازی سخننعرہ لا پیش نمرودی بزن
این کہ می بینی نیرزد با دو جواز جلال لا الہ آگاہ شو
ہر کہ اندر دست او شمشیر لاستجملہ موجودات را فرمانرواست
From Pas Cheh Bayad Kard (1936) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan
