منزل و مقصود قرآن دیگر استرسم و آئین مسلمان دیگر است

One thing is the goal and aim of the Koran,other the rite and ritual of the Moslem;

در دل او آتش سوزندہ نیستمصطفی در سینہ او زندہ نیست

in his heart there is no burning fire,the Chosen One is not living in his breast.

بندہ مؤمن ز قرآن بر نخورددر ایاغ او نہ می دیدم نہ درد

The believer has not eaten the fruit of the Koran,in his cup I have seen neither wine nor beer.

خود طلسم قیصر و کسری شکستخود سر تخت ملوکیت نشست

He broke the magic spell of Caesar and Chosroesand himself sat on the throne of empire;

تا نہال سلطنت قوت گرفتدین او نقش از ملوکیت گرفت

when the young shoot of power gathered strength,his religion took on the shape of empire,

از ملوکیت نگہ گردد دگرعقل و ہوش و رسم و رہ گردد دگر

But empire changes the gaze entirely,reason, understanding, usage and way alike.

تو کہ طرح دیگری انداختیدل ز دستور کہن پرداختی

You who have laid down a new plan,and disengaged your heart from the ancient system,

ہمچو ما اسلامیان اندر جہانقیصریت را شکستی استخوان

like us Moslems you have brokenthe bone of imperial rule in this world.

تا بر افروزی چراغی در ضمیرعبرتی از سر گذشت ما بگیر

So that you may light a lamp in your hearttake a warning from our past history;

پای خود محکم گذار اندر نبردگرد این لات و ہبل دیگر مگرد

set your foot firm in the battle,circle no more about this Lat and Hubal.

ملتی می خواہد این دنیای پیرآنکہ باشد ہم بشیر و ہم نذیر

This aged world requires a nationthat shall be both bearer of good tidings and warner.

باز می آئی سوی اقوام شرقبستہ ایام تو با ایام شرق

Return again to the peoples of the East;your 'days' are bound up with the 'days' of the East.

تو بجان افکندہ ئی سوزی دگردر ضمیر تو شب و روزی دگر

You have kindled a new flame in the soul,your heart houses a new night and day.

کہنہ شد افرنگ را آئین و دینسوی آن دیر کہن دیگر مبین

The rite and religion of the Franks have grown old;look no more towards that ancient cloister.

کردہ ئے کار خداوندان تمامبگذر از لا جانب الا خرام

You have finished now with lords;pass on from 'no', march onwards to 'but'

در گذر از لا اگر جویندہ ئیتا رہ اثبات گیری زندہ ئی

pass on from 'no', if you are a true seeker,that you may take the road of living affirmation.

ای کہ می خواہی نظام عالمیجستہ ئی او را اساس محکمی؟

You who desire a new world-order,have you sought for it a firm foundation?

داستان کہنہ شستی باب بابفکر را روشن کن از ام الکتاب

You have expunged the ancient tale chapter by chapter;illumine your thoughts from the Archetype of the Book.

با سیہ فامان ید بیضا کہ دادمژدۂ لا قیصر و کسری کہ داد

Who gave the black man the White Hand?Who gave the good news of no Caesar, no Chosroes?

در گذر از جلوہ ہای رنگ رنگخویش را دریاب از ترک فرنگ

Transcend the many-coloured splendours,find yourself by abandoning Europe!

گر ز مکر غربیان باشی خبیرروبہی بگذار و شیری پیشہ گیر

If you are apprised by the Westerners' cunninggive up the wolf, take on the lion's trade.

چیست روباہی تلاش ساز و برگشیر مولا جوید آزادی و مرگ

What is wolfishness? The search for food and means;the Lion of the Lord seeks freedom and death.

جز بہ قرآن ضیغمی روباہی استفقر قرآن اصل شاہنشاہی است

Without the Koran, the lion is a wolf;the poverty of the Koran is the root of empire.

فقر قرآن اختلاط ذکر و فکرفکر را کامل ندیدم جز بہ ذکر

The poverty of the Koran is the mingling of meditation and reasonI have never seen reason perfect without meditation.

ذکر ذوق و شوق را دادن ادبکار جان است این، کار کام و لب

Meditation? To school pleasure and passion;this is the affair of the soul, not the affair of lip and palate.

خیزد از وی شعلہ ہای سینہ سوزبا مزاج تو نمی سازد ہنوز

From it arise the flames that burn the breast,it does not accord with your temperament yet.

ای شہید شاہد رعنای فکربا تو گویم از تجلی ہای فکر

Martyr of the delicate beauty of reason,I will tell you of the revelations of reason!

چیست قرآن؟ خواجہ را پیغام مرگدستگیر بندۂ بی ساز و برگ

What is the Koran? Sentence of death for the master-man,succour for the slave without food and destitute.

ہیچ خیر از مردک زرکش مجو،’’لن تنالوا البر حتی تنفقوا‘‘

Look not for good from the money-grubbing manikinYou will not attain piety, until you expend.

از ربا آخر چہ می زاید فتنکش نداند لذت قرض حسن

What pray is born of usury? Tumults!No one knows the pleasure of 'a good loan'.

از ربا جان تیرہ دل چون خشت و سنگآدمی درندہ بی دندان و چنگ

Usury darkens the soul, hardens the heart like a stone,makes man a ravening beast, without fangs and claws.

رزق خود را از زمین بردن رواستاین متاع بندہ و ملک خداست

It is lawful to draw one's sustenance from the soilthis is man's 'enjoyment', the property of God.

بندۂ مؤمن امین، حق مالک استغیر حق ہر شی کہ بینی ہالک است

The believer is the trustee, God is the possessor;whatever you see other than God is perishing.

رایت حق از ملوک آمد نگونقریہ ہا از دخل شان خوار و زبون

God's banner has been beaten down by kings,their entry has reduced townships to misery.

آب و نان ماست از یک مائدہدودۂ آدم ’’کنفس واحدہ‘‘

Our bread and water are of one table;the progeny of Adam are as a single soul.

نقش قرآن تا درین عالم نشستنقشہای کاہن و پایا شکست

When the Koran's design descended into this worldit shattered the images of priest and pope;

فاش گویم آنچہ در دل مضمر استاین کتابی نیست چیزی دیگر است

I speak openly what is hidden in my heartthis is not a book, it is something other!

چون بجان در رفت جان دیگر شودجان چو دیگر شد جہان دیگر شود

When it has entered the soul, the soul is transformed;when the soul has been transformed, the world is changed.

مثل حق پنہان و ہم پیداست اینزندہ و پایندہ و گویاست این

Like God, it is at once hidden and manifest,living and enduring, yes, and speaking.

اندرو تقدیر ہای غرب و شرقسرعت اندیشہ پیدا کن چو برق

In it are the destinies of East and Westrealise then the lightning-like swiftness of thought!

با مسلمان گفت جان بر کف بنہہر چہ از حاجت فزون داری بدہ

It told the Moslem, "Put Your life in your hands;give whatever you possess beyond your needs."

آفریدی شرع و آئینی دگراندکی با نور قرآنش نگر

You have created a new law and order;consider it a little in the light of the Koran

از بم و زیر حیات آگہ شویہم ز تقدیر حیات آگہ شوی

and you will understand life's heights and depths,you will comprehend the destiny of life.

محفل ما بی می و بی ساقی استساز قرآن را نواہا باقی است

Our assembly is without wine and cupbearer,yet the melodies of the Koran's instrument are immortal;

زخمۂ ما بی اثر افتد اگرآسمان دارد ھزاران زخمہ ور

if our plectrum now strikes without effect,Heaven houses thousands of excellent strummers.

ذکر حق از امتان آمد غنیاز زمان و از مکان آمد غنی

God's remembrance requires not nations,it transcends the bounds of time and space.

ذکر حق از ذکر ہر ذاکر جداستاحتیاج روم و شام او را کجاست

God's remembrance is apart from the remembrance of every remembrancerwhat need has it of Greek or Syrian?

حق اگر از پیش ما برداردشپیش قومی دیگری بگذاردش

If God should remove it from usHe can if He will transfer it to another people.

از مسلمان دیدہ ام تقلید و ظنہر زمان جانم بلرزد در بدن

I have seen the blind conformity and opinionatedness of Moslemsand every moment my soul trembles in my body;

ترسم از روزی کہ محرومش کنندآتش خود بر دل دیگر زنند

I fear for the day when it shall be denied to them.and its fire shall be kindled in quite other hearts.

پیر رومی بہ زندہ رود می گوید کہ شعری بیارپیر رومی آن سراپا جذب و درد

The Sage of Rum bids Zinda-Rud intone a songThe Sage of Rum, that man filled wholly with ecstasy and passion,

این سخن دانم کہ با جانش چہ کرداز درون آہی جگر دوزی کشید

I know what effect these words had on his soul;he drew from his breast a heart-rending sigh,

اشک او رنگین تر از خون شہیدآنکہ تیرش جز دل مردان نسفت

his tears ran redder than the blood of martyrs.He, whose arrows pierced only the hearts of heroes,

سوی افغانی نگاہی کرد و گفت’’دل بخون مثل شفق باید زدن

turned his gaze upon Afghani, and spoke:"The heart must throb with blood like the twilight,

دست در فتراک حق باید زدنجان ز امید است چون جوئی روان

the hand must be thrust into the saddle-straps of God;hope moves the soul to flow like a running river,

ترک امید است مرگ جاودان‘‘باز در من دید و گفت ای زندہ رود

the abandonment of hope is eternal death."He looked at me again, and said: Zinda-Rud,

با دو بیتی آتش افکن در وجودناقۂ ما خستہ و محمل گران

with a couplet set all being afire.Our camel is weary and the load is heavy;

تلخ تر باید نوای ساربانامتحان پاک مردان از بلاست

more bitter must be the song of the caravaneer.The proving of holy men is through adversity,

تشنگان را تشنہ تر کردن رواستدر گذر مثل کلیم از رود نیل

it is right to make the thirsty yet more athirst.Like Moses depart from the the River Nile,

سوی آتش گام زن مثل خلیلنغمۂ مردی کہ دارد بوی دوست

stride out like Abraham towards the fire.A melody of one who catches the scent of the Beloved