پیر روم آن صاحب ’’ذکر جمیل‘‘ضرب او را سطوت ضرب خلیل

The Sage of Rum, that master of fair Reportwhose blow has the power of Abraham's fist,

این غزل در عالم مستی سرودہر خدای کہنہ آمد در سجود

chanted this song in the world of intoxicationand all the ancient gods prostrate fell.

’’باز بر رفتہ و آیندہ نظر باید کردہلہ بر خیز کہ اندیشہ دگر باید کرد

Again one must gaze on the past and the future;ho, rise up, for one must think anew.

عشق بر ناقۂ ایام کشد محمل خویشعاشقی راحلہ از شام و سحر باید کرد

Love carries its load on the she-camel of Time;are you a lover? You must make your mount of evening and morn.

پیر ما گفت جہان بر روشی محکم نیستاز خوش و ناخوش او قطع نظر باید کرد

Our elder said, "The world follows not a constant way,one must close one's eyes to its joys and griefs.

تو اگر ترک جہان کردہ سر او داریپس نخستین ز سر خویش گذر باید کرد

If, having abandoned the world, you intend Him,first you must pass away from your self."

گفتمش در دل من لات و منات است بسیگفت این بتکدہ را زیر و زبر باید کرد‘‘

I said to him, "In my heart are many Lats and Manats."He said, "You must destroy this idol-house utterly."

باز با من گفت ’’بر خیز ای پسرجز بدامانم میاویز ای پسر

Again he said to me: "Rise up, boy,cling only to my skirt, boy.

آن کہستان آن جبال بی کلیمآنکہ از برف است چون انبار سیم

Yonder mountains, yonder heights without a Moses,so covered with snow as to seem a heap of silver,

در پس او قلزم الماس گونآشکارا تر درونش از برون

beyond them stretches a diamond-shining ocean,its depths even more translucent than its surface;

نی بموج و نی بہ سیل او را خللدر مزاج او سکون لم یزل

undisturbed by wave or torrent,in its nature an eternal quiet.

این مقام سر کشان زور مستمنکران غایب و حاضر پرست

This is the place of power-drunk arrogantsdenying the Unseen, worshipping the seen;

آن یکی از شرق و آن دیگر ز غربہر دو با مردان حق در حرب و ضرب

that one from the East, the other from the West,both at war and blows with the men of God.

آن یکی بر گردنش چوب کلیموان دگر از تیغ درویشی دو نیم

One has had on his neck the staff of Moses,the other struck asunder by a dervish's sword,

ہر دو فرعون این صغیر و آن کبیرہر دو در آغوش دریا تشنہ میر

both Pharaohs, one little, the other great,both dying of thirst in the embrace of the sea;

ہر کسی با تلخی مرگ آشناستمرگ جباران ز آیات خداست

each is familiar with the bitterness of death"the death of tyrants is one of God's signs.

درپے من پا بنہ از کس مترسدست در دستم بدہ از کس مترس

Follow me closely and fear no one;place your hand in mine and fear no one.

سینۂ دریا چو موسے بر درممن ترا اندر ضمیر او برم‘‘

I will rend apart the sea like Moses;I will guide you into its very breast.

بحر بر ما سینۂ خود را گشودیا ہوا بود و چو آبے وانمود

The sea opened to us its breastor was it air, that appeared as a water?

قعر او یک وادی بیرنگ و بووادے تاریکی او تو بہ تو

Its depths were a valley without colour and scent,a valley whose darkness was fold on fold.

پیر رومی سورۂ طہ سرودزیر دریا ماہتاب آمد فرود

The Sage of Rum chanted the Sura of Taha;under the sea streamed down moonshine.

کوہہای شستہ و عریان و سرداندر آن سر گشتہ و حیران دو مرد

Mountains washed, naked and cold,and amid them two bewildered men

سوی رومی یک نظر نگریستندباز سوی یکدگر نگریستند

who first cast a glance on Rumi,then gazed one upon the other.

گفت فرعون این سحر این جوی نوراز کجا این صبح و این نور و ظہور

Pharaoh cried, "What wizardry! What a river of light!whence comes this dawn, this light, this apparition?"

ہر چہ پنہان است ازو پیداستیاصل این نور از یدبیضاستی

All that is hidden through Him is manifest;the origin of this Light is from the White Hand.

آہ نقد عقل و دین در باختمدیدم و این نور را نشناختم

Ah, I have gambled away the coin of reason and religion;I saw, but did not recognize this light.

ای جھانداران سوی من بنگریدای زیانکاران سوی من بنگرید

World-rulers, gaze all upon me;world-destroyers, gaze all upon me!

وای قومی از ہوس گردیدہ کورمی برد لعل و گہر از خاک گور

Woe to a people blinded by avaricewho have robbed the tomb of rubies and pearls!

پیکری کو در عجایب خانہ ایستبر لب خاموش او افسانہ ایست

A human shape dwells in a museumwith a legend upon its silent lips

از ملوکیت خبرہا می دھدکور چشمان را نظرہا می دہد

telling the history of imperialismand giving visions to the blind.

چیست تقدیر ملوکیت، شقاقمحکمی جستن ز تدبیر نفاق

What is the grand design of imperialism?To seek security by contriving division.

از بد آموزی زبون تقدیر ملکباطل و آشفتہ تر تدبیر ملک

From such evil doctrine the fate of rulership declines,the contrivances of rulership become void and confused.

باز اگر بینم کلیم اﷲ راخواھم از وی یک دل آگاہ را

If I could only see God's interlocutor againI would beg from him a heart aware.

حاکمی بی نور جان خام است خامبی یدبیضا ملوکیت حرام

Government without spiritual light is raw, raw,imperial power without the White Hand is a sin.

حاکمی از ضعف محکومان قویستبیخش از حرمان محرومان قویست

Rulership is strong through the weakness of the subjects,its roots are firm through the deprivation of the deprived.

تاج از باج است و از تسلیم باجمرد اگر سنگ است میگردد زجاج

The crown derives from tribute and the yielding of tribute;if a man be a rock, he soon becomes glass.

فوج و زندان و سلاسل رہزنی استاوست حاکم کز چنین سامان غنی است

Armies, prisons, chains are banditry;he is the true ruler who needs not such apparatus.

مقصد قوم فرنگ آمد بلنداز پی لعل و گہر گوری نکند

The goal of the people of Europe is lofty,they excavate not any grave for rubies and pearls

سر گذشت مصر و فرعون و کلیممی توان دیدن ز آثار قدیم

the history of Egypt, Pharaoh and Mosescan be seen from ancient monuments.

علم و حکمت کشف اسرار است و بسحکمت بی جستجو خوار است و بس

Science and wisdom is simply the unveiling of secrets;wisdom without research is utterly worthless.

قبر ما را علم و حکمت بر گشودلیکن اندر تربت مہدی چہ بود

Science and wisdom uncovered my tomb;but what was there to find in the Mahdi's grave?