ای کہ مثل گل ز گل بالیدہ ئیتو ھم از بطن خودی زائیدہ ئی

O THOU that hast grown from earth, like a rose,Thou too art born of the womb of Self.

از خودی مگذر بقا انجام باشقطرہ ئی می باش و بحر آشام باش

Do not abandon Self Persist thereinBe a drop of water and drink up the ocean

تو کہ از نور خودی تابندہ ئےگر خودی محکم کنی پایندہ ئی

Glowing with the light of Self as thou art,Make Self strong, and thou with endure.

سود در جیب ہمین سوداستیخواجگی از حفظ این کالاستی

Thou gett'st profit from the trade,Thou gain'st riches by preserving this commodity.

ہستی و از نیستی ترسیدہ ئیای سرت گردم غلط فہمیدہ ئی

Thou art Being, and art thou afraid of not-being?Dear friend, thy understanding is at fault.

چون خبر دارم ز ساز زندگیبا تو گویم چیست راز زندگی

Since I am acquainted with the harmony of Life.I will tell thee what is the secret of Life

غوطہ در خود صورت گوہر زدنپس ز خلوت گاہ خود سر بر زدن

To sink into thyself like the pearl,Then to emerge from thine inward solitude;

زیر خاکستر شرار اندوختنشعلہ گردیدن نظرہا سوختن

To collect sparks beneath the ashes,And become a flame and dazzle -men's eyes.

خانہ سوز محنت چل سالہ شوطوف خود کن شعلہ ی جوالہ شو

Go, burn the house of forty years' tribulation,Move round thyself! By a circling flame

زندگی از طوف دیگر رستن استخویش را بیت الحرم دانستن است

What is Life but to be freed from moving round othersAnd to regard thyself as the Holy Temple ?

پر زن و از جذب خاک آزاد باشہمچو طایر ایمن از افتاد باش

Beat thy wings and escape from the attraction of Earth:Like birds be safe from failing.

تو اگر طایر نہ ئی ای ہوشمندبر سر غار آشیان خود مبند

Unless thou art a bird., thou wilt do wiselyNot to build thy nest on the top of a cave.

ای کہ باشی در پی کسب علومبا تو می گویم پیام پیر روم

O thou that seekest to acquire knowledge,I say o'er to thee the message of the Sage of Rum:

’’علم را بر تن زنی مارے بودعلم را بر دل زنی یارے بود‘‘

"Knowledge, if it lie on thy skin, is a snake;Knowledge, if thou take it to heart, is a friend."

آگہی از قصہ ی آخوند رومآنکہ داد اندر حلب درس علوم

Hast thou heard how the Master of RumGave lectures on philosophy at Aleppo?

پای در زنجیر توجیہات عقلکشتیش طوفانی ’’ظلمات‘‘ عقل

Fast in the bonds of intellectual proofs,Drifting o'er the dark and stormy sea of understanding;

موسی بیگانہ ی سینای عشقبیخبر از عشق و از سودای عشق

A Moses unillumined by Love's Sinai,Ignorant of Love and of Love's passion.

از تشکک گفت و از اشراق گفتوز حکم صد گوہر تابندہ سفت

He discoursed on Scepticism and Neoplatonism,And strung many a brilliant pearl of - metaphysics.

عقدہ ہای قول مشائین گشودنور فکرش ہر خفی را وانمود

He unravelled the problems of the Peripatetics,The light of his thought made clear whatever was obscure.

گرد و پیشش بود انبار کتببر لب او شرح اسرار کتب

Heaps of books lay around and in front of him,And on his lips was the key to all their mysteries.

پیر تبریزی ز ارشاد کمالجست راہ مکتب ملا جلال

Shams-i-Tabriz, directed by Kamal,Sought his way to the college Of Jalauddin Rumi

گفت این غوغا و قیل و قال چیستاین قیاس و وہم و استدلال چیست

And cried out, "What is all 'this noise and babble ?What are all these syllogisms and judgements and demonstrations?"

مولوی فرمود نادان لب ببندبر مقالات خردمندان مخند

"Peace, O fool!" exclaimed the Maulvi,"Do not laugh at the doctrines of the sages.

پای خویش از مکتبم بیرون گذارقیل و قال است این ترا با وی چہ کار

Get thee out of my college!This is argument and discussion; what hast thou to do with it ?

قال ما از فہم تو بالاتر استشیشہ ی ادراک را روشنگر است

My discourse is beyond thy under standing.It brightens the glass of perception!

سوز شمس از گفتہ ی ملا فزودآتشی از جان تبریزی گشود

These words increased the anger of Shams-i-TabrizAnd caused a fire to burst forth from his soul.

بر زمین برق نگاہ او فتادخاک از سوز دم او شعلہ زاد

The lightning of his look fell on the earth,And the Slow of his breath made the dust spring into flames.

آتش دل خرمن ادراک سوختدفتر آن فلسفی را پاک سوخت

The spiritual fire burned the intellectual stackAnd clean consumed the library of the philosopher.

مولوی بیگانہ از اعجاز عشقناشناس نغمہ ہای ساز عشق

The Maulvi, being a stranger to Love's miraclesAnd unversed in Love's harmonies,

گفت این آتش چسان افروختیدفتر ارباب حکمت سوختی

Cried, "How didst thou kindle this fire,Which hath burned the books of the philosophers ?"

گفت شیخ ای مسلم زنار دارذوق و حال است این ترا با وی چہ کار

The Sheikh answered, "O unbelieving Muslim,This is vision and ecstasy: what hast thou to do with it ?

حال ما از فکر تو بالاتر استشعلہ ی ما کیمیای احمر است

My state is beyond thy thought,My flame is the Alchemist's elixir,"

ساختی از برف حکمت ساز و برگاز سحاب فکر تو بارد تگرگ

Thou hast drawn thy substance from the snow of philosophy,The cloud of thy thought sheds nothing but hailstones.

آتشی افروز از خاشاک خویششعلہ ئی تعمیر کن از خاک خویش

Kindle a fire in thy rubble,Foster a flame in thy earth!

علم مسلم کامل از سوز دل استمعنی اسلام ترک آفل است

The Muslim's knowledge is perfected by spiritual fervour,The meaning of Islam is Renounce what shall pass away.

چون ز بند آفل ابراہیم رستدر میان شعلہ ہا نیکو نشست

When Abraham escaped from the bondage of "that which sets,"He sat unhurt in the midst of flames.

علم حق را در قفا انداختیبہر نانی نقد دین در باختی

Thou hast cast knowledge of God behind theeAnd squandered thy religion for the sake of a loaf.

گرم رو در جستجوی سرمہ ئیواقف از چشم سیاہ خود نہ ئی

Thou art hot in pursuit of antimony,Thou art unaware of the blackness of thine own eye.

آب حیوان از دم خنجر طلباز دہان اژدہا کوثر طلب

Seek k the Fountain of Life from the sword's edge.And the River of Paradise from the dragon's mouth.

سنگ اسود از در بتخانہ خواہنافہ ی مشک از سگ دیوانہ خواہ

Demand the Black Stone from the door of the house of idols.And the musk-deer's bladder from a mad dog,

سوز عشق از دانش حاضر مجویکیف حق از جام این کافر مجوی

But do not seek the glow of Love from the knowledge of today,Do not seek the nature of Truth from this infidel's cup!

مدتی محو تک و دو بودہ امرازدان دانش نو بودہ ام

Long have I been running to and fro,Learning the secrets of the New Knowledge

باغبانان امتحانم کردہ اندمحرم این گلستانم کردہ اند

Its gardeners have put me to the trialAnd have made me intimate with their roses.

گلستانی لالہ زار عبرتیچون گل کاغذ سراب نکہتی

Roses! Tulips, rather, that warn one not to smell themLike paper roses, a mirage of perfume.

تا ز بند این گلستان رستہ امآشیان بر شاخ طوبی بستہ ام

Since this garden ceased to enthrall me1 have nested on the Paradisal tree.

دانش حاضر حجاب اکبر استبت پرست و بت فروش و بتگر است

Modern knowledge is the greatest blindIdol-worshipping, idol-selling, idol making!

پا بزندان مظاہر بستہ ئیاز حدود حس برون نا جستہ ئی

Shackled in the prison of phenomena,It has not over leaped the limits of the sensible.

در صراط زندگی از پا فتادبر گلوی خویشتن خنجر نہاد

It has fallen down in crossing the bridge of Life,It has laid the knife to its own throat.

آتشی دارد مثال لالہ سردشعلہ ئی دارد مثال ژالہ سرد

Its fire is cold as the flame of the tulip;Its flames are frozen like hail.

فطرتش از سوز عشق آزاد مانددر جہان جستجو ناشاد ماند

its nature remains untouched by the glow of Love,It is ever engaged in joyless search.

عشق افلاطون علت ہای عقلبہ شود از نشترش سودای عقل

Love is the Plato that heals the sicknesses of the mind:The mind's melancholy is cured by its lancet.

جملہ عالم ساجد و مسجود عشقسومنات عقل را محمود عشق

The-whole world bows in adoration to Love,Love is the Mahmud that conquers the Somnath of intellect.

این می دیرینہ در میناش نیستشور ’’یارب‘‘، قسمت شبہاش نیست

Modern science lacks this old wine in its cup,Its nights are not loud with passionate prayer.

قیمت شمشاد خود نشناختیسرو دیگر را بلند انداختی

Thou hast misprized thine own cypressAnd deemed tall the cypress of others.

مثل نے خود را ز خود کردی تہیبر نوای دیگران دل می نہی

Like the reed, thou hast emptied thyself of Self.And given thine heart to the music of others,

ای گدای ریزہ ئی از خوان غیرجنس خود می جوئی از دکان غیر

O thou that begg'st morsels from an other's table.Witt thou seek thine own kind in another's shop?

بزم مسلم از چراغ غیر سوختمسجد او از شرار دیر سوخت

The Muslim's assembly-place is burned up by the lamps of strangers,His mosque is consumed by the sparks of monasticism.

از سواد کعبہ چون آہو رمیدناوک صیاد پہلویش درید

When the deer fled from the sacred territory of Mecca,The hunter's arrow pierced her side.

شد پریشان برگ گل چون بوی خویشای ز خود رم کردہ باز آ سوی خویش

The leaves of the rose are scattered like its scent:O thou that has fled from the Self, come back to it:

ای امین حکمت ام الکتابوحدت گمگشتہ ی خود بازیاب

O trustee of the wisdom of the Koran,Find the lost unity again!

ما کہ دربان حصار ملتیمکافر از ترک شعار ملتیم

We, who keep the gate of the citadel of Islam,Have become unbelievers by neglecting the watchword of Islam.

ساقی دیرینہ را ساغر شکستبزم رندان حجازی بر شکست

The ancient Saqi's bowl is shattered,The wine-party of the Hijaz is broken up.

کعبہ آباد است از اصنام ماخندہ زن کفر است بر اسلام ما

The Ka'ba is filled with our idols,Infidelity mocks at our Islam.

شیخ در عشق بتان اسلام باخترشتہ ی تسبیح از زنار ساخت

Our Sheikh hath gambled Islam away for love of idols.And made a rosary of the zunnar.

پیر ہا پیر از بیاض مو شدندسخرہ بہر کودکان کو شدند

Our spiritual directors owe their rank to their white hairsAnd are the laughing-stock of children in the street;

دل ز نقش لاالہ بیگانہ ئیاز صنم ہای ہوس بتخانہ ئی

Their hearts bear no impress of the FaithBut house the idols of sensuality.

می شود ھر مو درازی خرقہ پوشآہ ازین سوداگران دین فروش

Every long-haired fellow wears the garb of a dervishAlas for these traffickers in religion!

با مریدان روز و شب اندر سفراز ضرورت ہای ملت بی خبر

Day and night they are travelling about with disciples,Insensible to the great needs of Islam.

دیدہ ہا بی نور مثل نرگس اندسینہ ہا از دولت دل مفلس اند

Their eyes are without light, like the narcissus.Their breasts devoid of spiritual wealth.

واعظان ہم صوفیان منصب پرستاعتبار ملت بیضا شکست

Preachers and Sufis, all worship worldliness alike;The prestige of the pure religion is ruined.

واعظ ما چشم بر بتخانہ دوختمفتی دین مبین فتوی فروخت

Our preacher fixed his eyes on the pagodaAnd the mufti of the Faith sold his verdict.

چیست یاران بعد ازین تدبیر مارخ سوی میخانہ دارد پیر ما

After this, O friends, what are we to do?Our guide turns his face towards the wine-house.