کدامی نکتہ را نطق است اناالحقچہ گوئی ھرزہ بود آن ٓرمز مطلق
من از رمز اناالحق باز گویمو گر با ہند و ایران راز گویم
مغی در حلقۂ دیر این سخن گفت’’حیات از خود فریبی خورد و من ‘‘گفت
خدا خفت و وجود ما ز خوابشوجود ما نمود ما ز خوابش
مقام تحت وفوق و چار سو خوابسکون و سیر و شوق و جستجو خواب
دل بیدار و عقل نکتہ بین خوابگمان و فکر و تصدیق و یقین خواب
ترا این چشم بیداری بخواب استترا گفتار و کرداری بخواب است
چو او بیدار گردد دیگری نیستمتاع شوق را سوداگری نیست
فروغ دانش ما از قیاس استقیاس ما ز تقدیر حواس است
قیاس ما ز تقدیر حواس استچو حس دیگر شد این عالم دگر شد
سکون و سیر و کیف و کم دگر شدتوان گفتن جہان رنگ و بو نیست
زمین و آسمان و کاخ و کو نیستتوان گفتن کہ خوابی یا فسونی است
حجاب چہرہ آن بی چگونی استتوان گفتن ہمہ نیرنگ ہوش است
فریب پردہ ہای چشم و گوش استخودی از کائنات رنگ و بو نیست
حواس ما میان ما و او نیستنگہ را در حریمش نیست راہی
کنی خود را تماشا بی نگاہیحساب روزش از دور فلک نیست
بخود بینی ظن و تخمین و شک نیستاگر کوئی کہ ’’من‘‘ وہم و گمان است
نمودش چون نمود این و آن استبگو با من کہ دارای گمان کیست
یکی در خود نگر آن بی نشان کیستجہان پیدا و محتاج دلیلی
نمیآید بہ فکر جبرئیلیخودی پنہان ز حجت بی نیاز است
یکی اندیش و دریاب این چہ رازستخودی را حق بدان باطل مپندار
خودی را کشت بی حاصل مپندارخودی چون پختہ گردد لازوالست
فراق عاشقان عین وصالستشرر را تیز بالی میتوان داد
تپید لایزالی میتوان داددوام حق جزای کار او نیست
کہ او را این دوام از جستجو نیستدوام آن بہ کہ جان مستعاری
شود از عشق و مستی پایداریوجود کوہسار و دشت و در ہیچ
جہان فانی خودی باقی دگر ہیچدگر از شنکر و منصور کم گوی
خدا را ھم براہ خویشتن جویبخود گم بہر تحقیق خودی شو
From Zabur-e-Ajam (1927) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan
