مرگ ہا اندر فنون بندگیمن چہ گویم از فسون بندگی

Arts cultivated (by people) in servitude are symbols of death;The spell cast by servitude is beyond description.

نغمۂ او خالی از نار حیاتہمچو سیل افتد بہ دیوار حیات

Its songs are devoid of the fire of lifeThey storm the wall like a flood.

چون دل او تیرہ سیمای غلامپست چون طبعش نواہای غلام

The countenance of a slave is as black as his heart,The notes of a-slave are as insipid as his nature.

از دل افسردۂ او سوز رفتذوق فردا لذت امروز رفت

His dead frozen heart has lost all gusto and ardourAnd is emptied of to-day's pleasure and the expectations of future.

از نی او آشکارا راز اومرگ یک شہر است اندر ساز او

His lute betrays his secret,His instruments embody the death of multitudes.

ناتوان و زار می سازد ترااز جہان بیزار می سازد ترا

It makes you weak and illAnd estranges you from the world.

چشم او را اشک پیہم سرمہ ایستتا توانے بر نوای او مایست

His eyes are always full of tears—Keep away from his songs as far as you can.

الحذر این نغمۂ موت است و بسنیستی در کسوت صوت است و بس

Beware! it is but the song of death!It is nothing but nothingness in the guise of sound.

تشنہ کامی، این حرم بی زمزم استدر بم و زیرش ہلاک آدم است

Feeling thirsty? This Haram is without Zam-zam.His songs bring about the destruction of mankind.

سوز دل از دل برد غم میدہدزہر اندر ساغر جم می دہد

It removes from the heart all ambitions and gives grief instead,It pours poison in the cup of Jamshed.

غم دو قسم است ای برادر گوش کنشعلۂ ما را چراغ ہوش کن

Hearken brother! grief is of two kinds,Lighten your lamp of reason with our flame

یک غم است آن غم کہ آدم را خوردآن غم دیگر کہ ہر غم را خورد

One kind of grief is that consumes man;The other kind of grief is that eats up all other griefs.

آن غم دیگر کہ ما را ھمدم استجان ما از صحبت او بی غم است

The second kind of grief that is our companionFrees life from all kinds of grief.

اندرو ہنگامہ ہای غرب و شرقبحر و در وی جملہ موجودات غرق

It involves the tumults of the east and westIt is like a vast ocean in which all beings are submerged.

چون نشیمن می کند اندر دلیدل ازو گردد یم بی ساحلی

When it takes its abode in the heart,It turns the heart into a vast shoreless sea.

بندگی از سر جان نا آگہی استزان غم دیگر سرود او تہی است

Servitude is but ignorance of the secret of lifeIts song is empty of the second kind of grief.

من نمیگویم کہ آہنگش خطاستبیوہ زن را اینچنین شیون رواست

I don't say that its notes are wrongSuch bewailings become only a widow.

نغمہ باید تند رو مانند سیلتا برد از دل غمان را خیل خیل

Song should be violent like a stormSo that it may remove from the heart the clouds of grief.

نغمہ می باید جنون پروردہ ئےآتشی در خون و دل حل کردہ ئی

It should be nourished on ecstasy—A fire dissolved in the blood of the heart.

از نم او شعلہ پروردن توانخامشی را جزو او کردن توان

It is possible to develop flame out of its wetness,And to make silence a part of it.

می شناسی در سرود است آن مقام’’کاندرو بی حرف می روید کلام‘‘

Do you know that in music there is a stageWhere speech develops "without words"?

نغمۂ روشن چراغ فطرت استمعنی او نقشبند صورت است

A brilliant song is Nature's lampIts meaning imparts form to it.

اصل معنی را ندانم از کجاستصورتش پیدا و با ما آشناست

I don't know whence comes the essence of meaningWe are aware of its form which is apparent.

نغمہ گر معنی ندارد مردہ ایستسوز او از آتش افسردہ ایست

If the song is shorne of meaning, it is deadIts "heat" emanates from a dead fire.

راز معنی مرشد رومی گشودفکر من بر آستانش در سجود

The secret of meaning was unveiled by RumiOn, whose threshold my thought prostrates

’’معنی آن باشد کہ بستاند ترابی نیاز از نقش گرداند ترا

"Meaning is that transports you aloftAnd makes you independent of the apparent form;

معنی آن نبود کہ کور و کر کندمرد را بر نقش عاشق تر کند‘‘

Meaning is not that makes you deaf and blindAnd makes a man enamoured of mere form all the more.

مطرب ما جلوۂ معنی ندیددل بصورت بست و از معنی رمید

Our musician did not enjoy the beauty of meaning;He attached himself to form and ignored meaning altogether.