ایکہ با نادیدہ پیمان بستہ ئیہمچو سیل از قید ساحل رستہ ئی
چون نہال از خاک این گلزار خیزدل بغائب بند و با حاضر ستیز
ہستی حاضر کند تفسیر غیبمی شود دیباچۂ تسخیر غیب
ما سوا از بہر تسخیر است و بسسینۂ او عرضۂ تیر است و بس
از کن حق ما سوا شد آشکارتا شود پیکان تو سندان گذار
رشتہ ئی باید گرہ اندر گرہتا شود لطف گشودن را فرہ
غنچہ ئی؟ از خود چمن تعبیر کنشبنمی؟ خورشید را تسخیر کن
از تو می آید اگر کار شگرفاز دمی گرمی گداز این شیر برف
ہر کہ محسوسات را تسخیر کردعالمی از ذرہ ئے تعمیر کرد
آنکہ تیرش قدسیان را سینہ خستاول آدم را سر فتراک بست
عقدۂ محسوس را اول گشودہمت از تسخیر موجود آزمود
کوہ و صحرا دشت و دریا بحر و برتختۂ تعلیم ارباب نظر
ای کہ از تأثیر افیون خفتہ ئیعالم اسباب را دون گفتہ ئی
خیز و وا کن دیدۂ مخمور رادون مخوان این عالم مجبور را
غایتش توسیع ذات مسلم استامتحان ممکنات مسلم است
می زند شمشیر دوران بر تنتتا ببینی ہست خون اندر تنت
سینہ را از سنگ زوری ریش کنامتحان استخوان خویش کن
حق جہان را قسمت نیکان شمردجلوہ اش با دیدۂ مؤمن سپرد
کاروان را رہگذار است این جہاننقد مؤمن را عیار است این جہان
گیر او را تا نہ او گیرد تراہمچو می اندر سبو گیرد ترا
دلدل اندیشہ ات طوطی پر استآنکہ گامش آسمان پہناور است
احتیاج زندگی میراندشبر زمین گردون سپر گرداندش
تا ز تسخیر قوای این نظامذوفنونیہای تو گردد تمام
نایب حق در جہان آدم شودبر عناصر حکم او محکم شود
تنگی ات پہنا پذیرد در جہانکار تو اندام گیرد در جہان
خویش را بر پشت باد اسوار کنیعنی این جمازہ را ماہار کن
دست رنگین کن ز خون کوہسارجوی آب گوہر از دریا برآر
صد جہان در یک فضا پوشیدہ اندمہر ہا در ذرہ ہا پوشیدہ اند
از شعاعش دیدہ کن نادیدہ راوا نما اسرار نافہمیدہ را
تابش از خورشیدعالم تاب گیربرق طاق افروز از سیلاب گیر
ثابت و سیارہ گردون وطنآن خداوندان اقوام کہن
اینہمہ ای خواجہ آغوش تو اندپیش خیز و حلقہ در گوش تو اند
جستجو را محکم از تدبیر کنانفس و آفاق را تسخیر کن
چشم خود بگشا و در اشیا نگرنشہ زیر پردۂ صہبا نگر
تا نصیب از حکمت اشیا بردناتوان باج از توانایان خورد
صورت ہستی ز معنی سادہ نیستاین کہن ساز از نوا افتادہ نیست
برق آہنگ است ہشیارش زنندخویش را چون زخمہ بر تارش زنند
تو کہ مقصود خطاب انظریپس چرا این راہ چون کوران بری
قطرہ ئی کز خود فروزی محرم استبادہ اندر تاک و بر گل شبنم است
چون بدریا در رود گوہر شودجوہرش تابندہ چون اختر شود
چون صبا بر صورت گلہا متنغوطہ اندر معنی گلزار زن
آنکہ بر اشیا کمند انداخت استمرکب از برق و حرارت ساخت است
حرف چون طایر بہ پرواز آوردنغمہ را بی زخمہ از ساز آورد
ای خرت لنگ از رہ دشوار زیستغافل از ہنگامۂ پیکار زیست
ہمرہانت پی بہ منزل بردہ اندلیلی معنی ز محمل بردہ اند
تو بصحرا مثل قیس آوارہ ئیخستہ ئی واماندہ ئی بیچارہ ئی
علم اسما اعتبار آدم استحکمت اشیا حصار آدم است
From Rumuz-e-Bekhudi (1917) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan
