فرد را ربط جماعت رحمت استجوہر او را کمال از ملت است
تاتوانی با جماعت یار باشرونق ہنگامہ ی احرار باش
حرز جان کن گفتہ ی خیرالبشرہست شیطان از جماعت دور تر
فرد و قوم آئینہ ی یک دیگرندسلک و گوہر کہکشان و اخترند
فرد می گیرد ز ملت احترامملت از افراد می یابد نظام
فرد تا اندر جماعت گم شودقطرہ ی وسعت طلب قلزم شود
مایہ دار سیرت دیرینہ اورفتہ و آیندہ را آئینہ او
وصل استقبال و ماضی ذات اوچون ابد لا انتہا اوقات او
در دلش ذوق نمو از ملت استاحتساب کار او از ملت است
پیکرش از قوم و ہم جانش ز قومظاہرش از قوم و پنہانش ز قوم
در زبان قوم گویا مے شودبر رہ اسلاف پویا می شود
پختہ تر از گرمی صحبت شودتا بمعنی فرد ہم ملت شود
وحدت او مستقیم از کثرت استکثرت اندر وحدت او وحدت است
لفظ چون از بیت خود بیرون نشستگوہر مضمون بجیب خود شکست
برگ سبزی کز نہال خویش ریختاز بھاران تار امیدش گسیخت
ہر کہ آب از زمزم ملت نخوردشعلہ ہای نغمہ در عودش فسرد
فرد تنہا از مقاصد غافل استقوتش آشفتگی را مایل است
قوم با ضبط آشنا گرداندشنرم رو مثل صبا گرداندش
پا بہ گل مانند شمشادش کنددست و پا بندد کہ آزادش کند
چون اسیر حلقہ ی آئین شودآہوی رم خوی او مشکین شود
تو خودی از بیخودی نشناختیخویش را اندر گمان انداختی
جوہر نوریست اندر خاک تویک شعاعش جلوہ ی ادراک تو
عیشت از عیشش غم تو از غمشزندہ ئی از انقلاب ہر دمش
واحدست و بر نمی تابد دوئیمن ز تاب او من استم تو توئی
خویش دار و خویش باز و خویش سازنازہا می پرورد اندر نیاز
آتشی از سوز او گردد بلنداین شرر بر شعلہ اندازد کمند
فطرتش آزاد و ہم زنجیری استجزو او را قوت کل گیری است
خوگر پیکار پیہم دیدمشہم خودی ھم زندگی نامیدش
چون ز خلوت خویش را بیرون دہدپای در ہنگامہ ی جلوت نہد
نقش گیر اندر دلش ’’او‘‘ می شود’’من‘‘ ز ھم می ریزد و ’’تو‘‘ می شود
جبر، قطع اختیارش می کنداز محبت مایہ دارش می کند
ناز تا ناز است کم خیزد نیازناز ہا سازد بہم خیزد نیاز
در جماعت خود شکن گردد خودیتا ز گلبرگی چمن گردد خودی
’’نکتہ ہا چون تیغ پولاد است تیزگر نمی فہمی ز پیش ما گریز‘‘
From Rumuz-e-Bekhudi (1917) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan
