می گشایم عقدہ از کار حیاتسازمت آگاہ اسرار حیات
چون خیال از خود رمیدن پیشہ اشاز جہت دامن کشیدن پیشہ اش
در جھان دیر و زود آید چسانوقت او فردا و دی زاید چسان
گر نظر داری یکے بر خود نگرجز رم پیھم نہ ئی ای بیخبر
تا نماید تاب نامشہود خویششعلہ ی او پردہ بند از دود خویش
سیر او را تا سکون بیند نظرموج جویش بستہ آمد در گہر
آتش او دم بخویش اندر کشیدلالہ گردید و ز شاخی بر دمید
فکر خام تو گران خیز است و لنگتہمت گل بست بر پرواز رنگ
زندگی مرغ نشیمن ساز نیستطایر رنگ است و جز پرواز نیست
در قفس واماندہ و آزاد ھمبا نواہا می زند فریاد ہم
از پرش پرواز شوید دمبدمچارہ ی خود کردہ جوید دمبدم
عقدہ ہا خود می زند در کار خویشباز آسان می کند دشوار خویش
پا بگل گردد حیات تیزگامتا دو بالا گرددش ذوق خرام
سازہا خوابیدہ اندر سوز اودوش و فردا زادہ ی امروز او
دمبدم مشکل گر و آسان گذاردمبدم نو آفرین و تازہ کار
گرچہ مثل بو سراپایش رم استچون وطن در سینہ ئی گیرد دم است
رشتہ ہای خویش را بر خود تندتکمہ ئے گردد گرہ بر خود زند
در گرہ چون دانہ دارد برگ و برچشم بر خود وا کند گردد شجر
خلعتی از آب و گل پیدا کنددست و پا و چشم و دل پیدا کند
خلوت اندر تن گزیند زندگیانجمن ہا آفریند زندگی
ہمچنان آئین میلاد اممزندگی بر مرکزی آید بھم
حلقہ را مرکز چو جان در پیکر استخط او در نقطہ ی او مضمر است
قوم را ربط و نظام از مرکزیروزگارش را دوام از مرکزی
راز دار و راز ما بیت الحرمسوز ما ہم ساز ما بیت الحرم
چون نفس در سینہ او را پروریمجان شیرین است او ما پیکریم
تازہ رو بستان ما از شبنمشمزرع ما آب گیر از زمزمش
تاب دار از ذرہ ہایش آفتابغوطہ زن اندر فضایش آفتاب
دعوی او را دلیل استیم مااز براھین خلیل استیم ما
در جہان ما را بلند آوازہ کردبا حدوث ما قدم شیرازہ کرد
ملت بیضا ز طوفش ہم نفسہمچو صبح آفتاب اندر قفس
از حساب او یکی بسیاریتپختہ از بند یکی خودداریت
تو ز پیوند حریمی زندہ ئیتا طواف او کنی پایندہ ئی
در جہان جان امم جمعیت استدر نگر سر حرم جمعیت است
عبرتی ای مسلم روشن ضمیراز مآل امت موسی بگیر
داد چون آن قوم مرکز را ز دسترشتہ ی جمعیت ملت شکست
آنکہ بالید اندر آغوش رسلجزو او دانندہ ی اسرار کل
دہر سیلی بر بنا گوشش کشیدزندگی خون گشت و از چشمش چکید
رفت نم از ریشہ ہای تاک اوبید مجنون ہم نروید خاک او
از گل غربت زبان گم کردہ ئیہم نوا ہم آشیان گم کردہ ئی
شمع مرد و نوحہ خوان پروانہ اشمشت خاکم لرزد از افسانہ اش
ای ز تیغ جور گردون خستہ تنای اسیر التباس و وہم و ظن
پیرہن را جامہ احرام کنصبح پیدا از غبار شام کن
مثل آبا غرق اندر سجدہ شوآنچنان گم شو کہ یکسر سجدہ شو
مسلم پیشین نیازی آفریدتا بہ ناز عالم آشوبی رسید
در رہ حق پا بہ نوک خار خستگلستان در گوشہ ی دستار بست
From Rumuz-e-Bekhudi (1917) by Allama Muhammad Iqbal · verified text, Iqbal Academy Pakistan
